Prei is een van de meest loyale gewassen voor in de moestuin. Je zaait het vroeg in het jaar, plant het uit in de zomer, en kunt er in veel gevallen tot diep in de winter van oogsten. Geen andere groentesoort laat je zo lang op het veld staan zonder dat het kwaliteit verliest — sterker nog, sommige rassen worden juist zoeter naarmate de vorst erover heen gaat.
Toch vragen veel thuiskwekers zich af: wat is eigenlijk het verschil tussen zomerprei en winterprei? En hoe pas je je planning aan als je het hele seizoen prei op het menu wil hebben? Dat leggen we hier stap voor stap uit, van zaad tot oogst.
Het sleutelwoord is planning. Prei vraagt een lange aanloop — van zaad tot oogst kan het vier tot zes maanden duren — maar als je twee uitzaaimomenten combineert, heb je van augustus tot in maart verse prei. Dat maakt dit gewas bij uitstek geschikt voor wie een zaaikalender bijhoudt.
—
Zomerprei en winterprei: wat is het verschil?
Het onderscheid zit vooral in de oogstperiode en de koudebestendigheid van het ras.
Zomerprei heeft een kortere groeitijd en is klaar om te oogsten van augustus tot november. De stengels zijn vaak lichter van kleur, steviger en milder van smaak. Ze verdragen matige nachtvorst, maar vriezen bij aanhoudende kou kapot.
Winterprei is gehard voor temperaturen tot -10 à -15 °C (afhankelijk van het ras). De groeitijd is langer, de smaak iets krachtiger, en je kunt oogsten van november tot maart. Winterprei staat dus een groot deel van de tijd gewoon buiten in de bevroren grond, en dat is geen probleem.
| Kenmerk | Zomerprei | Winterprei |
|---|---|---|
| Oogstperiode | Augustus – november | November – maart |
| Groeitijd | ±100–130 dagen | ±150–180 dagen |
| Koudebestendigheid | Matige vorst | Tot ca. -15 °C |
| Smaak | Mild | Iets krachtiger |
| Smaakeffect van vorst | Neutraal | Wordt zoeter |
Wil je het hele jaar door prei, dan combineer je beiden: zomerprei voor de herfst, winterprei voor de koude maanden.
—
Rassen en soorten: een globaal overzicht
Er zijn tientallen preirassen in de handel, maar je kunt ze grofweg in drie groepen verdelen:
- Vroege en zomerrassen — lichtgroen, snel, voor de vroege herfstoogst.
- Herfstrassen — de brug tussen zomer en winter, oogstbaar oktober–december.
- Winterharde rassen — donkergroen, compacter blad, lange schacht, bedoeld voor de zwaarste vorstperiode.
Bij het kopen van zaad kijk je naar de rasomschrijving op de verpakking. Staat er ‘vroeg’, ‘lente’ of ‘zomer’, dan is het geen winterprei. Staat er ‘winter’, ‘laat’ of een aanduiding als ‘vorstbestendig’, dan is het een winterras. Laat je niet uitsluitend leiden door de rasnaambeschrijvingen van de fabrikant — die kunnen per seizoen of leverancier variëren.
—
Wanneer en hoe zaaien?
Winterprei: zaai in maart–april
Zaai winterprei van februari tot april onder glas of op de vensterbank, in een zaaibakje met vochtvasthoudend zaaigrond. Zaai dun in rijen, dek af met een dunne laag grond en houd het vochtig. Na ontkieming (een week of twee) dunnen en licht bijlichten als je voor maart zaait — prei wil veel licht.
Bekijk onze pagina over kweken op de vensterbank als je weinig ruimte hebt voor de voorzaai.
Zomerprei zaai je iets later: begin februari tot half maart. De totale groeitijd is korter, dus te vroeg zaaien is voor zomerprei minder zinvol.
Uitplanten: wanneer en op welke manier?
Zodra de plantjes 15–20 cm hoog zijn en een potlooddikke stengel hebben, zijn ze klaar voor buiten. Dat is meestal eind april tot begin juni voor zomerprei, en mei tot juni voor winterprei.
Diep planten is essentieel voor een lange, witte schacht. Er zijn twee methodes:
1. De potergaatmethode: prik met een poterpotje of stok een gat van 10–15 cm diep, laat de plant erin zakken, gooi het gat niet dicht met aarde maar giet het vol met water. De grond valt geleidelijk aan de wortels.
2. Aanaardemethode tijdens groei: plant minder diep, en aard gedurende het seizoen stapsgewijs bij zodat de stengel langer wit blijft.
Plant op een onderlinge afstand van 10–15 cm in de rij, rijen 30 cm uit elkaar. Doe een beetje compost door de bodem voor de start.
—
Verzorging door het seizoen
Eerste weken na het uitplanten
Houd de grond vochtig maar niet drassig. Prei heeft een trage start, maar zodra het wortelt groeit het gestaag. Onkruid wieden is in deze fase het belangrijkste werk: prei verliest het al snel van onkruid om licht.
Groeifase (zomer en vroege herfst)
Geef elke twee tot drie weken een beetje extra voeding, bij voorkeur stikstofrijke organische mestkorrels of een verdunde vloeibare meststof. Stikstof zorgt voor bladgroei en een dikke schacht.
Aanaarden kan je doen zodra de prei 20–25 cm hoog is: schep voorzichtig aarde tegen de stengel, steeds iets hoger. Herhaal dit twee tot drie keer in het seizoen. Dit geeft die witte schacht die je wil hebben.
Herfst en winter (specifiek voor winterprei)
Winterprei heeft in de herfst weinig extra verzorging nodig. Voeding stop je in september — te veel stikstof vlak voor de winter maakt de plant vatbaarder voor ziekten. Laat de prei gewoon staan. Sneeuw en vorst zijn geen probleem voor winterharde rassen.
—
Prei kweken in bak, pot of zak
Prei in de volle grond is ideaal, maar het kan ook in bakken — mits je rekening houdt met twee dingen: diepte en volume.
Minimum diepte: 25–30 cm. Ondieper dan dat heeft prei te weinig ruimte voor de wortels en groeit de schacht nauwelijks.
Hoeveelheid: in een bak van 60 × 40 × 30 cm (≈ 72 liter) passen goed acht tot tien preiplanten, op 10–12 cm onderlinge afstand.
Voor de aanzaard-methode heb je iets meer diepte nodig — 35–40 cm — zodat je grond kunt bijvullen rondom de stengel.
Een kweekbak op poten is prettig voor prei: je werkt op een comfortabele werkhoogte (80–95 cm voor staand werken), het aanaarden is makkelijker, en de afwatering is doorgaans beter dan in een pot op een schotel.
Kweek je in een kweekzak? Dan is een zakinhoud van minstens 30–40 liter per vier à vijf planten aan te raden. Zorg voor goede waterafvoer, want prei staat niet graag met natte voeten.
Kijk voor meer advies over het vullen en klaarmaken van je bak op de pagina kweekbakken vullen.
—
Oogsten en bewaren
Wanneer oogsten?
Zomerprei oogst je van augustus tot november, zodra de schacht de gewenste dikte heeft (minstens 2 cm doorsnede is prettig). Oogst niet te laat in het seizoen als het ras niet vorstbestendig is.
Winterprei kun je oogsten van november tot in maart. Zelfs bevroren prei in de grond is oogstbaar — hak hem los en laat hem in de keuken ontdooien. De smaak is dan soms zelfs beter.
Hoe oogsten?
Steek een vork of spade diep naast de plant en wip hem voorzichtig los. Trek niet alleen aan het loof, dan scheur je de stengel. Schud de grond van de wortels en snijd de wortelpunt en het bovenste deel van het loof iets in.
Bewaren
Prei bewaar je het best ongewassen in de grondstengel, in de koelkast of in een koele schuur, tot een week. Langer bewaren gaat ten koste van de smaak. Invriezen kan ook: in ringen snijden, blancheren, droogdeppen en invriezen. Niet meer rauw eten na invriezen, maar ideaal voor soep en stamppot.
—
Veelvoorkomende problemen
Prei is een robuust gewas, maar heeft een paar bekende zwakke plekken:
Preimot — de rupsen vreten tunnels in de stengel. Afdekken met insectengaas na het uitplanten helpt goed.
Preimineervlieg — maakt witte gangen in het blad. Schade is meestal beperkt, maar bij ernstige aantasting kun je aangetaste bladeren verwijderen.
Roest (oranje vlekken op het blad) — een schimmelziekte die bij vochtig weer toeslaat. Ruim aangetaste bladeren op, zorg voor goede luchtcirculatie, en wissel de volgteelt af (geen ui, knoflook of prei op dezelfde plek het jaar erop).
Verdrinking — bij slecht afwaterende kleigrond of een bak zonder gaten kan de wortel rotten. Zorg altijd voor afvoer.
Trage kieming — bij te lage temperatuur kiemt prei traag of helemaal niet. Zaai boven 12 °C, idealiter 15–20 °C. Lees ook onze kweekgids over knoflook voor vergelijkbare tips over ui-achtige gewassen.
—
Veelgestelde vragen
Wat is het beste moment om winterprei buiten te planten?
Dat is doorgaans mei tot begin juni, nadat de nachtvorstperiode voorbij is (na de IJsheiligen, rond half mei). De plantjes zijn dan groot genoeg en de bodem warm genoeg voor een goede start.
Kan winterprei echt tegen zware vorst?
Ja, goede winterharde rassen verdragen temperaturen tot ruwweg -10 à -15 °C. De plant staat gewoon in de bevroren grond en blijft oogstbaar zodra de grond ontdooit. Controleer wel altijd de rasomschrijving op de zaadverpakking.
Hoe lang duurt het van zaad tot oogst?
Voor zomerprei reken je op circa 100–130 dagen. Winterprei heeft 150–180 dagen nodig. Beide rassen vraagt dus vroeg zaaien — het liefst in februari–april op de vensterbank of in een zaaitray.
Mag ik prei meerdere jaren op dezelfde plek laten staan?
Dat is niet aan te raden. Prei behoort tot de uienfamilie; laat minimaal drie jaar zitten tussen twee teelten van prei, knoflook, ui of bieslook op dezelfde plek. Zo verklein je de kans op preiroest en andere bodemziekten.
Hoe voorkom ik dat mijn prei in de bak uitdroogt?
Bakken drogen sneller uit dan volle grond. Giet prei in bakken vaker maar kleinere hoeveelheden, en meng een beetje kokosvezel of waterbeheersende potgrond door het substraat. Een mulchlaag van stro of gras bovenop houdt vocht beter vast.
Kan ik winterprei ook binnenshuis voorzaaien als ik geen vensterbank heb?
Ja — een eenvoudige kweeklamp boven een zaaibakje is voldoende voor de voorzaai. Geef de zaailingen minimaal 12–14 uur licht per dag, zeker als je vroeg in het jaar start (november–februari).
—
Wil je weten welke bak of kweekzak het best bij je situatie past? Bekijk dan de kweekbakkenvergelijking op /kweekbakken/ voor een overzicht op vaste criteria. En check de gratis zaaikalender om precies te zien wanneer je jouw prei moet zaaien, uitplanten en kunt oogsten — op basis van jouw regio en het type ras.